III dowódca - Zygmunt Michał Ludwik Dzwonkowski

Zygmunt Dzwonkowski ( 29 kwietnia 1889r. – 1987 ) – urodzony we Lwowie. W tym własnie mieście ukończył Politechnikę Lwowską i uzyskał tytuł inżyniera. W czasie I Wojny Światowej wstąpił w szeregi Legionów Polskich i walczył razem z II Brygadą na Bukowinie, w Karpatach i na Wołyniu. W kwietniu 1917r. został uznany w roczniku jako „nadliczbowy”. W 1917r. został adiutantem w Komendzie Legionów. W tym samym roku prowadził akcję werbunkową do Legionów w Warszawie. W listopadzie 1918r., wstąpił do tworzącego się Wojska Polskiego i dostał przydział do 10 pułku piechoty. Dnia 10 sierpnia 1921r. został szefem Wydziału Ordre de Bataille Oddziału I Sztabu Generalnego. W latach 1922 – 1923 był słuchaczem Kursu Doszkalania Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie, jako jeden z 12 podpułkowników. 15 października został szefem sztabu Dowództwa Okręgu korpusu nr IV w Łodzi. 8 marca 1924r. pojedynkował się w lesie wawerskim z redaktorem Adolfem Nowaczyńskim, za to, że ten opublikował w „Myśli Narodowej” artykuł, że „hauptmann von Dzwonkowski (…) ongiś wysługiwał Niemcom”.  Redaktor nie zgodził się zamieścić sprostowania argumentując „Mam swój honor, który mi nie pozwala na zamieszczanie jakichkolwiek sprostowań.”  Wybrano pistolety gładkie, bez muszek. Dwukrotnie padły niecelne strzały i obaj podali sobie ręce.
Wszystko odbyło się zgodne z kodeksem Boziewicza, jednak nie z kodeksem karnym. Sprawę relacjonowała ówczesna prasa. Prokuratura sporządziła akty oskarżenia i Nowaczyński, który odpowiadał przed sądem cywilnym, skazany został na dwa tygodnie twierdzy. Dzwonkowski po siedmiu miesiącach, stanął przed Okręgowym Sądem Wojskowym. „Uchybiłbym swej godności oficerskiej, gdybym postąpił inaczej” odpowiedział, gdy przewodniczący sądu, pułkownik Armiński zapytał go, czy uważał starcie z bronią za konieczne.  Gdy jego obrońca mecenas doktor Stanisław Szurlej spytał o konsekwencje odmowy ten odparł: „Czekałaby mnie dyskwalifikacja honorowa przez oficerski sąd honorowy i wydalenie z korpusu oficerskiego, gdyby sprawa nie została przeprowadzona w tym kierunku, jak to miało miejsce”. Sąd uniewinnił Dzwonkowskiego uznając pojedynek jako „przymus nieodporny ze względu na specyficzne poczucie honoru w armii”, jednak prokuratura odwołała się do wyższej instancji, a ta skazała Dzwonkowskiego na 3 dni aresztu biorąc pod uwagę opinie jego przełożonych i nienaganny przebieg służby. Musiało to być zrozumiałe przez sąd, bo Dzwonkowskiego w krótkim czasie spotkał awans. Potwierdzać to może artykuł szefa Departamentu Sprawiedliwości w Ministerstwie Spraw Wojskowych i naczelnego prokuratora wojskowego (w jednej osobie) generała brygady doktora Józefa Dańca. Generał w „Prawniczym Przeglądzie Wojskowym” w artykule pt. „Karalność pojedynku w obowiązującym ustawodawstwie karnym” napisał, ze 
W wysokim poczuciu swego honoru oficer znajduje zazwyczaj tylko wyjście w przekroczeniu obowiązującej ustawy karno-sądowej i w pójściu po linii tradycji i zwyczajów honorowych swego stanu, w konsekwencji jednak spotkać się musi z represją sądowo-karną, której uniknąć nie może. Jednym słowem ustawa zakazuje ale oficer będzie się pojedynkował wiedząc jednak, że go spotka za to kara, o ile się władza sądowo-wojskowa o tym pojedynku dowie. Zdając sobie z tego sprawę, oficer podda się lojalnie wyrokowi sądu, orzekającego w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, złożonego z jego kolegów po broni i mundurze i przyjmie lojalnie wyrok, bez pieniaczenia się do instancji wyższych sądowych”.

15 października 1924r. Dzwonkowski został pełniącym obowiązki dowódcy 31 pułku strzelców kaniowskich w Łodzi, a 15 stycznia 1925r. został dowódcą 25 pułku piechoty w Piotrkowie. W czasie zamachu majowego opowiedział się po stronie legalnych władz. Mimo to nie podjął żadnych działań wymierzonych w piłsudczyków. W sierpniu za odmowa działań został przeniesiony do Departamentu Piechoty Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a 15 lipca został dowódcą 56 pułku piechoty Wielkopolskiej w Krotoszynie. 28 stycznia 1929r. został dowódca piechoty dywizyjnej 3 Dywizji Piechoty Legionów w Zamościu. W październiku 1931r. został pomocnikiem dowódcy Dowództwa Okręgu Korpusu nr VIII w Toruniu. Na tym stanowisku był do wybuchu II Wojny Światowej. W czasie kampanii wrześniowej walczył jako oficer artylerii. Po przegranej kampanii wycofał się do Rumunii i został internowany w Čalimānesti, skąd uciekł i dostał się do bazy łączności „Bolek” w Bukareszcie. Pod koniec 1940r. został skierowany na Środkowy Wschód. Następnie był szefem oddziału personalnego w II Korpusie Polskim. W 1947r. po demobilizacji został w Wielkiej Brytanii, a w 1948r. zamieszkał w Toronto – stolicy Kanady, gdzie zmarł. Miał żonę Lucynę (ur. 1894) i syna Jerzego, który walczył w powstaniu warszawskim i został rozstrzelany 6 lub 7 sierpnia przy Bagateli.

 

Awanse:

Inżynier – przed 1914r.

Porucznik – 28 września 1914r. w korpusie artylerii legionów

Kapitan – 20 sierpnia 1915r. z 2 lokatą w korpusie artylerii

Major – ok. 1918r.

Podpułkownik – 3 maja 1922r. ze starszeństwem z 1 czerwca 1919r., 96 lokata w korpusie piechoty

Podpułkownik Dyplomowany – 15 października 1923r.,

Pułkownik Dyplomowany – 3 maja 1926r. ze starszeństwem 1 lipca 1925r., 5 lokata w korpusie piechoty

 

Odznaczenia:

Virtuti Militari V kl. – ok. 1920r.

Polonia Restituta V kl. – 1935r.

Krzyż Niepodległości – 19 marca 1934r.

Krzyż Walecznych – dwukrotnie – ok. 1920r.

Złoty Krzyż Zasługi – po 1928r., a przed 1932r.

Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921 „Polska Obrońcy Swemu” – 1928r.

Medal Dziesięciolecia Odzyskania Niepodległości – 1928r.

 

Bibliograia:

Wikipedia,

“Lista starszeństwa oficerów Legjonów Polskich”, Warszawa 1917

Roczniki Oficerskie 1923, 1924, 1928, 1932:

August Krasicki „Dziennik z kampanii rosyjskiej 1914-1926”, Warszawa 1988.

http://www.palestra.pl/ - „Pismo Adwokatury Polskiej” 1-2/2009 art. Stanisław Milewski „Pojedynki na wokandzie, cz.1”

Stanisław Rostworowski „Nie Tylko Pierwsza Brygada (1914-1918) Z Legionami na bój”, Warszawa 1993,

Rzecz Krotoszyńska, art. Łukasz Cichy, „Oni dowodzili krotoszyńskim pułkiem”, 40 (858) 2011

 

Zdjęcie:

Wikipedia

Powered by dzs.pl & Hosting & Serwery